1. اعىمداعى ورىن:
  2. باس بەت
  3. اعىم جاڭالىقتارى
  4. ەل ءىشى حابارلارى
  5. زاڭ - ەرەجە

”بۇقارانىڭ ٴىسى ەڭ ماڭىزدى ٴىس“

日期:2024年02月05日
来源:新疆日报
【字体:

  _ باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا تيانجينگە بارىپ، نەگىزگى ساتىداعى كادرلارعا، بۇقاراعا امانداسقاندىعى، ولاردان حال سۇراعاندىعى جونىندە ەستەلىك

  حالىق گازەتىنىڭ تىلشىلەرى دۋ شاڭزى، چىن ۋيگۋاڭ، شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەرى جاڭ شياۋسۇڭ، جۋ جيچاي

  ەسكىشە كالەندار بويىنشا 12 ـ ايدىڭ 22 ـ كۇنى مەرەكەلىك ٴتۇس بىرتىندەپ قويۋلاي ٴتۇستى. وسى كۇنى تاڭەرتەڭ باس شۋجي شي جينپيڭ ”فۋشيڭ“ اتتى پويەزگە وتىرىپ تيانجينگە كەلدى.

  ”وزەن، تەڭىزدەگى ماڭىزدى وتكەل، استاناعا جاقىن قاقپا“. وزەن جاستانىپ، تەڭىزگە تىرەلگەن وسى قالادا تاريحتىڭ تولقىنى مەن ٴداۋىردىڭ تىنىسى توعىستى.

  حالىق _ وسى جەردىڭ توقتاۋسىز تىنىس ـ تىرشىلىگىنىڭ كۇش ـ قۋاتى. نەگىزگى ساتىداعى كادرلارعا، بۇقاراعا امانداسۋ، ولاردان حال سۇراۋ _ وسى رەتكى قىزمەت تەكسەرۋدىڭ سالماعى ەڭ اۋىر نەگىزگى تاقىرىبى.

  اپاتتان كەيىن قىستاقتار ٴوندىرىس پەن تۇرمىستى ٴتارتىپتى قالپىنا كەلتىردى؛ بايىرعى بوياۋى قانىق كوشە اۋماقتارىندا ادامدار قايشالىسادى؛ ايبىندى دا اسقاق ەسكەرتكىش سارايى حالىق ازاتتىعىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنداعى ماڭىزدى ٴبىر شايقاستى ەستەلىككە الدى؛ قالالىق پارتكوم مەن قالالىق ۇكىمەتتىڭ قىزمەتىنەن مالىمەت بەرۋ جينالىسىندا وسىزامانداندىرۋ قۇرىلىسى مەن جوعارى ساپالى دامۋدى تەرەڭدەي ٴتۇسىندىرۋدىڭ تابان تىرەر تياناعى دا حالىقتىڭ قۇت ـ ىرىسى بولدى.

  باس شۋجي شي جينپيڭ حالىق اراسىنا كەلىپ بىلاي دەدى: ”ەسكىشە كالەندار بويىنشا جاڭا جىل ۇلۋ (ايداعار) جىلى، ايداعار جۇڭحۋا مادەنيەتىندە ەرلىكپەن ەكپىندەي ىلگەرىلەۋ، شەكسىز ومىرشەڭدىك كۇش، قۇت ـ ىرىس، ارمانىنا جەتۋ سياقتى كوپ ٴتۇرلى مانگە يە، تاماشا ارمان ـ تىلەكتەردى ارقالايدى. كوپشىلىك جاڭا ٴبىر جىلعا تولىق سەنىم ارتىپ، تۇرمىستارىن ٴتىپتى دە جاقسارتا ٴتۇسۋى كەرەك“.

  كوڭىلگە تۇيىلگەن كوكەيدەگى ٴىس

  اۆتوكولىك مۇز قۇرسانعان زىيا وزەنىن بويلاپ شيچيڭ رايونى ديليۋبۋ قىستاعىنا كەلدى.

  حايحى جازىعى باتىس سولتۇستىگى بيىك، شىعىس وڭتۇستىگى الاسا الىپ قالاقشاعا ۇقسايدى. بۇلاقتار جينالىپ داريا بولادى، داريا تەڭىزگە قۇيادى. بۇل جەر، سونداي ـ اق ٴۇش وزەن قوسىلعان ويپاڭ جەر.

  بىلتىر حايحى وزەنى الابىندا ەرەكشە اۋىر تاسقىن اپاتى تۋىلىپ، ديليۋبۋ قىستاعى دا اپاتقا ۇشىرادى. جەرگىلىكتى ورىنداعى كادرلار باس شۋجي شي جينپيڭگە سول كەزدە سۋدىڭ تەرەڭدىگى 2.51 مەترگە جەتىپ، قىستاقتاعى 2000 نان استام كوكونىس جىلىجايىن تۇگەلدەي سۋ باسىپ كەتكەندىگىن ايتتى.

  باس شۋجي قىستاققا بارعاندا، الدىمەن وسى جىلىجايلاردىڭ قالپىنا كەلۋ جاعدايىن كورىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ٴوندىرىسىن قالپىنا كەلتىرۋ جاعدايىن ۇعىستى.

  حاۋ جيان مەن جاڭ فىڭۋىن ەكى قاريا جاڭا جىلىجايدا قاربالاس جۇمىس ىستەپ جاتىپتى. ٴۇزىپ، بۋىپ، جاڭا كوكونىستەردى قالاداعى الەۋمەتتىك اۋماقتارعا جەتكىزبەكشى.

  باس شۋجيدى كورىپ تەبىرەنگەن ٴارى اسەرلەنگەن ولار ٴبىر تاقتا ٴبىر تاقتا بويىنشا ٴوز كوكونىس تاقتالارىن تانىستىردى. جاڭا جىلىجاي، جاڭا تۇرمىس، جاڭا ٴۇمىت. ”پارتيا مەن ۇكىمەتكە ەرەكشە العىس ايتامىز، جىلىجايدى جوندەپ، تولىقتاپ ەگىپ، قاۋىرت ەگىپ، تەز ارادا ٴوندىرىستى قالپىنا كەلتىردى“.

  بۇل جەر تيانجيندەگى كوكونىس بازالارىنىڭ ٴبىرى. باس شۋجي شي جينپيڭ لاۋحاۋدىڭ قولىن قىسا ۇستاپ: ”ٴبىز سىزدەردىڭ ماشاقاتتى ەڭبەكتەرىڭىزگە، كوكتەم مەرەكەسىنىڭ ’كوجە ـ قاتىعىن‘ مولايتۋ ٴۇشىن قوسقان ۇلەستەرىڭىزگە العىس ايتۋىمىز كەرەك“، ـ دەدى.

  ”ٴبىزدىڭ كوكونىسىمىزدىڭ بارلىعى سونداي ٴدامدى، وتە ٴتاتتى“؟ ـ دەدى جاڭ فىڭۋىن.

  باس شۋجي شي جينپيڭ: “كوكونىستىڭ ٴتاتتى بولۋىنىڭ سىرى نەدە“؟ ـ دەپ كۇلدى.

  ”سۋى جاقسى، توپىراعى قۇنارلى، قىزىل قۇمدى توپىراق“.

  جىل سايىن ەڭبەكتەنەتىن قىستاق تۇرعىندارى تابانىنىڭ استىنداعى وسى جەردى اسىلعا بالايدى. باس شۋجي شي جينپيڭ اۋىلداستاردىڭ ٴزارۋ جانە ۋايىمداعان ىستەرىن ابدەن بىلەدى، سول ٴبىر اپاتقا ۇشىراعان جەرلەردى باستان ـ اياق ەسىنەن شىعارمادى. بىلتىر تاسقىن اپاتىنان كەيىن، حيلۇڭجياڭداعى اپات بولعان وڭىرگە بارىپ، تولىقتاپ ەگۋ، قاۋىرت ەگۋ اياق الىسىن كوردى؛ سولتۇستىككە قىس تۇسكەندە، بەيجيڭ، حىبەيدەگى اپات وڭىرلەرىندە قىستان جىلى ٴوتۋ كەپىلدىگىنىڭ تياناقتانعان ـ تياناقتانباعاندىعىن كوردى؛ ال بۇگىن كوكتەم مەرەكەسى قارساڭىندا ول كىسى اپات رايونىنداعى اۋىلداستاردىڭ جاڭا جىلدى جاقسى وتكىزە الاتىن ـ المايتىندىعىن ويلاپ وتىر.

  قىستاقتا باس شۋجي 4 ۇرپاق بىرگە تۇرمىس كەشىرىپ جاتقان دۋ حۇڭگاڭنىڭ ۇيىنە باردى.

  گۇلدى پراندىك، مەرەكەلىك مومى، تەرەزەلىك گۇل، تۇمشالامالى شام، بارلىق جەردەن مەرەكەلىك شاتتىق مەن مۇندالايدى. شاشى كۇمىستەي اعارعان قارت اجەي باس شۋجيدى قارسى الدى. ”قانشاعا كەلدىڭىز“؟ ”84كە كەلدىم!“ ”تىڭ ەكەنسىز، تىڭ ەكەنسىز!“

  قارتتاردىڭ ەمدەۋ قامسىزداندىرۋى، بالالاردىڭ وقۋى، جاستاردىڭ جۇمىستانۋى جونىندە باس شۋجي تاپتىشتەي سۇرادى.

  ”پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ كوڭىل ٴبولۋىن، كومەكتەسۋىن ـ سۇيەمەلدەۋىن قاجەت ەتەتىن تاعى قانداي ىستەرىڭىز بار“؟

  ”پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ كومەگىندە قيىن وتكەلدەن تەز ٴوتىپ كەتتىك، تۇرمىسىمىز جامان ەمەس، تاعى ٴبىر نەمەرەلى بولدىم، بيىل وتباسىمىز ٴۇشىن اسا قۋانىشتى ٴبىر جىل بولدى“.

  بۇل ٴسوزدى ەستىگەن باس شۋجي شي جينپيڭ ايرىقشا تەبىرەنىپ بىلاي دەدى: ”ەل امان، جۇرت تىنىش، جۇرت تىنىش بولعاندا عانا ەل امان بولادى، پارتيا ورتالىق كوميتەتى جانە ٴار دارەجەلى پارتكوم مەن ۇكىمەت كوپشىلىكتىڭ اماندىعىن، مۇڭ ـ مۇقتاجىن قاي ـ قاشان دا ەستەرىنەن شىعارمايدى، اۋىلداستاردىڭ قوس قولىنا سۇيەنىپ كورىكتى مەكەندى قايتا قۇرىپ، باقىتتى تۇرمىس جاراتۋىن دا ٴۇمىت ەتەمىن“.

  تاسقىن اپاتىنا قارسى اتتانىپ، جەر سىلكىنىسىنە قارسى اتتانىپ، ەكونوميكانى ورنىقتىرىپ، دامۋدى جەبەپ، وزگەرىسكە توتەپ بەرىپ، جاڭا جاعداي اشتى... بوران ـ شاشىندا پارتيا مەن حالىق بىرگە ويلاپ، بىرگە ىستەپ، بىرگە جان قيارلىقپەن شايقاسىپ، بىرگە كۇرەس جۇرگىزدى. ٴاردايىم قام جەپ تۇراتىنى حالىقتىڭ باقىتتى تۇرمىسى سىندى وسى ٴبىر ”مەملەكەتتىڭ زور ٴىسى“ بولدى.

  قىستاق الاڭىنا اۋىلداستار تۇگەل كەلدى. اق سامايلى قاريالار، بالدىرعان بالالار، جايدارى كۇلكىلەر جۇرەك قىلىن تەربەدى. سىرتتا جۇمىس ىستەيتىن اۋىلداستار دا قايتىپ كەلدى. ولار الاقايلاي باس شۋجيگە مەرەكە قۇتتى بولسىن ايتتى.

  ”اۋىلداستار، سالەمەتسىزدەر مە!“

  ”اپاتتان كەيىن وسىنداي بەينە مەن كورىنىس بولعانىن كورىپ قاتتى قۋاندىم. اپاتتان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ، قايتا قۇرۋ جۇمىستارى ٴبىزدىڭ تۇتاس ەلىمىزدە، اسىرەسە، بەيجيڭ، تيانجين، حىبەي وڭىرىندە وسى جولعى سۋ اپاتىنان كەيىن بارلىعىنىڭ قالپىنا كەلۋى وتە جاقسى بولدى. پارتيا ورتالىق كوميتەتى دە بۇقارانىڭ تىنىش ٴومىر، شات ـ شادىمان تىرشىلىك كەشىرۋى ٴۇشىن، سۋ يگىلىگى، تاسقىننان ساقتانۋ ينجەنەرياسىن اناعۇرلىم ويداعىداي قۇرۋعا قۇلشىنۋعا بەلدى بەكەم بۋدى“. كۇشتى شوعىرلاندىرا وتىرىپ ٴىرى ىستەردى تىندىرۋدا، نەعۇرلىم ماشاقاتتى بولعان سايىن، نەعۇرلىم كوكەي تەستى كەزەك كۇتتىرمەيتىن بولعان سايىن، جۇرت سولعۇرلىم جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، قيىندىقتاردان قامال الا ٴتۇسۋى كەرەك.

  ”بۇقارانىڭ ٴىسى ەڭ ماڭىزدى ٴىس، ونى، ٴسوز جوق، ويداعىداي ىستەۋ كەرەك“. قاراپايىم، ٴبىراق باتىل ٴسوز.

  ۋاقىت ۇزارعان سايىن جاڭارعان جالعاستىرۋ

  تيانجيننىڭ بايىرعى مادەنيەت كوشەسى مەرەكەلىك تۇسكە ەندى.

  بۇل ارا تيانجيندەگى ەڭ ەرتەدەگى ەكونوميكا، مادەنيەت، ساۋدا ـ ساتتىق شوعىرلانعان جەر، ەجەلدەن ”جينمىن گۋلي“ دەگەن اتى بار. قىزىل تۇمشالامالى شام، جۇڭگو تۇيىنشەگى، ۇلكەن ”باقىت“ ٴارىبى جىلدار بويى تارعىلدانعان كەرپىش تامدار مەن كوك تاقتا تاس اراسىندا ايشىقتالىپ، بەينە ٴداستۇر مەن قازىرگى زامان توعىسقان سۋرەت سياقتى.

  جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس ىندەتىنەن ساقتانۋ ـ تىزگىندەۋ جاڭا كەزەڭگە وتكەننەن كەيىن، چاڭجياڭ دارياسىنىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندەگى بايىرعى، كونە كوشەلەر، ايگىلى كورىنىس وڭىرلەرى دۋمانعا بولەندى. بۇل كوشە دە ادامعا لىق تولدى. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كەلۋى بايىرعى كوشەنى دۋمانعا بولەدى.

  قانت ٴمۇسىن جەپ تۇرعان بالالاردى، گابا كوكونىسىن ساتىپ جاتقان ساۋداگەرلەردى كورگەن باس شۋجي ولاردىڭ قاستارىنا بارىپ شۇيىركەلەستى. ”كوجە قاتىق“، ”استىق“، ”جەمىس ـ جيدەك“ سياقتى مەرەكە كەزىندەگى حالىق تۇرمىسى تاۋارلارىن ٴوندىرۋ ـ ساتۋ، قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋ بۇقارانىڭ الاڭسىز تۇتىنا الۋ ـ الماۋىنا، جاڭا جىلدى كوڭىلدى وتكىزە الۋ ـ الماۋىنا سايادى، بۇل وتباسى ٴىسى ٴارى مەملەكەت ٴىسى.

  بايىرعى كوشەدەن ساياساتتىڭ تابىستى، حالىقتىڭ بەرەكەلى بولعاندىعى، سونداي ـ اق مادەنيەت تامىرىنىڭ جالعاسقانى مەن مۇندالايدى. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ نازارى ”تاماشا جۇڭگو جىلى“ دەگەن كەرمەگە اۋدى. ۇزاق مادەنيەت تامىرى وسى قالانىڭ تۇلا بويىن نارلەندىرىپ، ۇزاق تاريحىمەن توعىسقان. باس شۋجي تيانجينگە ۇلكەن ٴۇمىت ارتتى: ”ايقىن ەرەكشەلىككە جانە تەرەڭ مانگە يە مادەنيەت ماركاسىن جاراتىپ، تيانجيننىڭ وسىزاماندانۋ جاڭا بەت ـ بەينەسىن ونان ارى ايگىلەۋ كەرەك“.

  مۇندا كوپتەگەن ”كونە دۇكەندەر“ بار. تاريحى ۇزاق گۇي فاشياڭ 18 ـ كوشەسىندەگى ماحۋا، گورىنجاڭنىڭ اتى الەمگە ايگىلى. دۇكەنگە كىرىپ، ٴونىم تۇرلەرىن، الارماندار شوعىرىن، باعاسىن سۇرادى، باس شۋجي ٴوزى دە اقشا شىعارىپ بىرنەشە قوراپ ماحۋا مەن ليزىگىڭ ساتىپ الىپ، 2 قورابىن جانىنداعى ٴبىر ۇل بالاعا بەردى.

  نيرىنجاڭ چيڭ پاتشالىعىنىڭ داۋگۋاڭ جىلدارىنان باستالعان. باس شۋجي دۇكەنگە كىرگەندە، جاندى دا تەرەڭ مانگە يە تۋىندىلاردى كوردى. ”كۇڭزى كۇيتارتۋىنىڭ“ بالشىق ٴمۇسىنىن دەن قويا جوندەپ جاتقان ٴبىر شەبەر كەپتىرۋ، كۇيدىرۋ، مايدالاۋ، بوياۋ سياقتى جۇمىس تارتىپتەرىن ايتىپ شىقتى. باس شۋجي شي جينپيڭ اسەرلەنىپ: ۇرپاقتان ـ ۇرپاققا جالعاسقان ۇستالار رۋحى مادەنيەت تامىرىن ۇزدىكسىز جالعاستىردى، ـ دەدى.

  كوشەنىڭ شەتىندەگى ياڭليۋچيڭ اعاش ويما مەرەكەلىك سۋرەت دۇكەنى ساياحاتشىلارعا لىق تولدى. ياڭليۋچيڭ اعاش ويما مەرەكەلىك سۋرەتى ميڭ داۋىرىنەن باستالعان، كانالدا كەمە قاتىناۋىنا بايلانىستى وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك توعىسىپ، بارلىعىن قامتىدى. ”نوبايلاۋ، ورنەكتەۋ، باسۋ، كەسكىندەۋ، اسەمدەۋ“ ونەرلەرىن ەگجەي ـ تەگجەيلى شولىپ وتكەن باس شۋجي: ”مولشىلىقتا ادامداردىڭ تاماشا تۇرمىسقا دەگەن تالپىنىسى جاتىر“، ـ دەدى.

  كونە كوشەدە ۋاقىت ىزدەرى جاتىر. سوڭعى جىلدارى بەيجيڭدەگى چيانمىن لاۋحۋتۇڭ، گۋاڭجوۋداعى يۇڭچيڭفاڭ، چاۋجوۋداعى پايفاڭجيە، فۋجوۋداعى سانفاڭچيشياڭ، لحاساداعى باكوجيە، سانشيدەگى پيڭياۋ بايىرعى قالاسى، سۋجوۋ پيڭجياڭ تاريحي مادەنيەت كوشە اۋماعى... كەشەگى مەن بۇگىنگى ٴبىرىن ـ ٴبىرى ايشىقتاعان كونە كوشەلەردە تاريحي ەستەمەلەر جاتىر، سونداي ـ اق ول ٴداۋىردىڭ جاڭا بەينەسىن دە جيناقتاعان.

  ساپار بارىسىندا باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ تەرەڭدەي اتاپ كورسەتتى: ”جۇڭگو ۇلگىسىندەگى وسىزامانداندىرۋ تاڭداۋلى ٴداستۇرلى مادەنيەتكە مۇراگەرلىك ەتۋدەن جانە ونى اسقاقتاتۋدان ايرىلا المايدى، تيانجين وزگەشە ەرەكشەلىككە جانە اسەمدىككە يە قالا، تاريحي مادەنيەت كوشە اۋماقتارىن ويداعىداي قورعاپ جانە ودان ويداعىداي پايدالانىپ، ونى وسىزاماندانعان ٴىرى قالا قۇرىلىسىندا وزگەشە تۇسكە بولەۋ كەرەك“.

  كوشەلەردە بارابان ٴۇنى اۋەلەپ، ايداعار ٴبيى، ارىستان ٴبيى كوشەنى دۋمانعا بولەپ شاتتىقا شومدىردى. ادامدار توڭىرەكتىڭ ٴتورت بۇرىشىنان وسى اراعا قاراي اعىلدى، ينە شانشار جەر جوق. ”باس شۋجي، جاڭا جىل قۇتتى بولسىن“ دەپ سالەمدەسكەن، الاقايلاعان ۇندەر، شاپالاق ٴۇنى ۇزاققا دەيىن تولاستامادى.

  ”قالا تۇرعىندارى مەن ساياحاتشىلاردىڭ ٴداستۇرلى ۇلتتىق سالت ـ سانا ويىندارىن تاماشالاپ شاتتانعانىن كورىپ، قويۋ مەرەكەلىك ٴتۇستى سەزىندىم“ .”كوكتەم مەرەكەسى كەزىندە جەر ـ جەر بۇقارا ۇناتاتىن مادەنيەت قيمىلدارىن كوبىرەك وتكىزىپ، مەرەكەنى ٴتىپتى دە دۋماندى، ٴتىپتى دە كوڭىلدى وتكىزىڭىزدەر“... باس شۋجي كوپشىلىكتىڭ مەرەكەسىن قۇتتىقتاپ، ىقىلاستى بەينەدە بىلاي دەدى:

  ”ەل ٴىشى ـ سىرتىنداعى جۇڭحۋا پەرزەنتتەرىنىڭ دەندەرىنىڭ ساۋ، وتباسىلارىنىڭ باقىتتى بولۋىن، ويعا العان ىستەرىنىڭ ورىندالۋىن، ۇلۋ (ايداعار) جىلىنىڭ قۇتتى بولۋىن تىلەيمىن! ۇلى وتانىمىزدىڭ مولشىلىققا كەنەلۋىن، ەل امان، جۇرت تىنىش بولۋىن، گۇلدەنىپ ـ قۇدىرەتتەنۋىن تىلەيمىن!“

  بۇرىنعىنى پىسىقتاۋ ارقىلى تىڭ تۇسىنىك بەرگەن وي

  تيانجيننىڭ تاريحي مادەنيەت مايەگى قالىڭ. ”مادەنيەت ارقىلى ادام باۋلۋ، مادەنيەت ارقىلى حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ، مادەنيەت ارقىلى قالانى نارلەندىرۋ، مادەنيەت ارقىلى كاسىپتى گۇلدەندىرۋ“، باس شۋجي شي جينپيڭ قىزىل بايلىقتى باعالى رۋحاني بايلىق دەپ سانادى.

  پيڭجين شايقاسى ازاتتىق سوعىسىنداعى ”ۇش ٴىرى شايقاستىڭ“ اراسىنداعى ەڭ سوڭعى شايقاس، جۇڭگو توڭكەرىسىنىڭ شۇعىلالى ٴبىر پاراعى. قىزمەت تەكسەرۋدىڭ ەكىنشى كۇنى تۇستەن بۇرىن باس شۋجي شي جينپيڭ پيڭجين شايقاسى ەسكەرتكىش سارايىنا باردى.

  قايدان كەلدىك، قايدا بارامىز، بۇرىنعىنى عيبىرات ەتۋ، وتكەندى ەستەن شىعارماي، جارقىن بولاشاققا كوز جىبەرۋ. بۇل ارادا ىستەرىمىزدىڭ گۇلدەنۋى مەن قۇلدىراۋىنىڭ، ٴساتتى ـ ٴساتسىز بولۋىنىڭ تەتىگىن قاراستىرىپ، قىزىل بيلىكتىڭ وڭايلىقپەن قولعا كەلمەگەندىگىن قايتا ەسكە ٴتۇسىردى.

  تەلەگراممانىڭ قولجازباسى، اسكەري ىستەر قۇم نۇسقاسى، تاريحي ماتەريال سۋرەت... سۇراپىل جىلداردى شىنايى دا اسەرلى تۇردە قايتالاي ەلەستەتتى.

  تيانجين شايقاسى نەبارى 29 ساعاتتىق قيان ـ كەسكى شايقاستى باستان كەشىردى. ”شىعىس پەن باتىستان بىردەي اتويلاۋ، ٴدال ورتادان قاق ٴبولۋ، الدىمەن وڭتۇستىكتى، ونان سوڭ سولتۇستىكتى الۋ، الدىمەن ٴبولىپ الىپ، ونان سوڭ قورشاپ جويۋ، الدىمەن ەتتى جەپ، ونان سوڭ سۇيەكتى كەمىرۋ“، ازاتتىق ارميا جينتاڭچياۋ كوپىرىندە جينالعان كەزدە، قورعانىسىمىز بەرىك دەپ ويلاعان جاۋ ويسىراي جەڭىلدى. ”ارميا جاۋىنگەرلىك جىگەرمەن سوققى بەرەدى!“ ـ دەپ القادى باس شۋجي.

  قارۋ ـ جاراق، وت كۇشى شايقاسى دا حالىقتىڭ قۇپتاۋ ـ قۇپتاماۋى جونىندەگى بەلدەسۋ. 1949 ـ جىلى ماۋ زىدۇڭ جولداس ”قانداي تاماشا امال قولدانىلعان“ دەگەنگە جاۋاپ بەرگەن كەزدە: سوعىستا ەشقانداي كەرەمەت شارا جوق، حالىقتىڭ قولداۋى ەڭ ۇلكەن كەرەمەت شارا، ـ دەدى.

  ”ٴۇش ۇلكەن ٴتارتىپ، سەگىز ساقتىق“ كورمە تاقتاسىنىڭ الدىندا باس شۋجي شي جينپيڭ ۇزاق ايالداپ: ”حالىق تىلەگى ەڭ ماڭىزدى“، ـ دەدى.

  كورمە سارايى ىشىندە سۇپى ۇستەل، قازان ـ وشاق، اعاش بالعا، دوڭگەلەكتى ۇرشىق، كۇرىش دورباسى قويىلعان... سان مىڭداعان اۋىلداستار ”ەڭ سوڭعى ٴبىر شىنى كۇرىشتى اسكەرلەرگە جەتكىزىپ، ەڭ سوڭعى ٴبىر كەز كەزدەمەمەن اسكەري كيىم تىگىپ، ەڭ سوڭعى ٴبىر ماقتالى شاپاندى زۋزاعا جاپتى، ەڭ سوڭعى ٴبىر باۋىر ەتىن دە مايدانعا اتتاندىردى“. باس شۋجي: ”سوعىستىڭ جەڭىسى، شىنىندا، ارتقى شەپكە سۇيەندى، بۇقاراعا سۇيەندى“، ـ دەدى تەبىرەنە.

  تاريحتىڭ جاڭعىرىعىنا قۇلاق ٴتۇردى.

  ”بۇل جولى پيڭجين شايقاسى ەسكەرتكىش سارايىن كوردىم، ٴۇش ۇلكەن شايقاستىڭ ەسكەرتكىش سارايىن تۇگەل كوردىم. ٴۇش ۇلكەن شايقاستىڭ جۇڭگونىڭ توڭكەرىستىك سوعىس تاريحىنداعى ورنىن ەشنارسە باسا المايدى، كلاسسيكالىق شىعارما رەتىندە تاريحقا جازىلادى“.

  باس شۋجي شي جينپيڭ تەرەڭ ماعىنادا بىلاي دەدى: ”ٴبىز بۇل تاريحتى بۇرىننان ـ اق بىلەمىز، دەسەدە تاعى دا ۇيرەنە ٴجۇرىپ پىسىقتاپ، قايتا ـ قايتا وي ەلەگىنەن وتكىزىپ، ٴنار قابىلداپ، ودان تۇسىنىگىمىزدى سۇرىپتاپ، ارتتىرا ٴتۇسۋىمىز كەرەك“.

  جاقسى ىستەپ، جاقسى ناتيجەگە جەتۋ مىندەتى

  تيانجين _ بايىرعى قالا. يۋانمىڭكوۋداعى استىق تاسيتىن كەمەلەر، حايحى وزەنى بويىنداعى تۇز ٴۇيىندىسى بارعان سايىن الىستاپ بارادى. بۇل ارا كەزىندە سان مىڭداعان كەمە جينالاتىن جەر ٴارى ونەركاسىپ وركەنيەتى شۇعىلا شاشقان جەر ەدى. ال قازىر ۋاقىتتىڭ دوڭعالاق ٴىزى جاڭا داۋىردەگى جاڭا جورىققا ٴوتتى. تيانجين دامۋ جولىندا قالاي ٴجۇرۋى كەرەك؟

  پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى باس شۋجي شي جينپيڭ تيانجينگە 4 رەت باردى. ۋاقىت جاعىنان قاراعاندا، تيانجيننىڭ دامۋىن ارقاۋ ەتكەن ورنالاستىرۋلاردىڭ، تالاپتاردىڭ وي جەلىسى ايقىن، تامىرلاس، باستان ـ اياق ساباقتاسقان.

  كەڭىستىك جاعىنان قاراعاندا، تيانجيننىڭ دامۋى جۇڭگونىڭ بايتاق دالاسىنىڭ كۇن سايىن جاڭارىپ، اي سايىن تۇلەجۋىنىڭ ىقشام كورىنىسى. قىزمەت تەكسەرۋدىڭ ەكىنشى كۇنى تۇستەن كەيىن وتكىزىلگەن تيانجين قالالىق پارتكوم مەن قالالىق ۇكىمەتتىڭ قىزمەتتەن مالىمەت بەرۋ جينالىسىندا باس شۋجي شي جينپيڭ ”نازاردى ەكونوميكالىق قۇرىلىس سىندى وسى وزەكتى قىزمەت پەن جوعارى ساپالى دامۋ سىندى وسى ماڭداي الدى مىندەتكە شوعىرلاندىرۋعا“، بەيجيڭ _ تيانجين _ حىبەيدىڭ سايكەستى دامۋىن ىلگەرىلەتۋدى ستراتەگيالىق جەتەكشى ەتۋگە“، ”جاپپاي سوتسياليستىك وسىزاماندانعان ٴىرى قالا قۇرۋعا“ شابىتتاندىردى.

  بۇل بۇكىل ەلدىڭ كەلەلى جاعدايىنداعى تيانجيننىڭ ستراتەگيالىق ورنىن تۇراقتاندىرعاندىق ٴارى اۋىر مىندەت.

  مالىمەت بەرۋ جينالىسىندا باس شۋجي ورنىن تۇراقتاندىرۋدى ارقاۋ ەتە وتىرىپ 4 ٴتۇيىندى تەرەڭ بايىمداپ، تيانجيننىڭ جاڭا ساپالى وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋدا، رەفورما جاساۋدى، ەسىك اشۋدى جاپپاي تەرەڭدەتۋدە، مادەنيەتتى جالعاستىرۋدا، دامىتۋدا، قالا باسقارۋدى وسىزامانداندىرۋدا جاقسى ىستەپ، جاقسى ناتيجەگە جەتۋ كەرەكتىگىن تالاپ ەتتى. بايىرعى ولەڭدەردە تيانجين ”جينمىن ايبىنى اسقاق جاراسقان، شىعىستا تەڭىزبەنەن تۇتاسقان“ دەپ سۋرەتتەلگەن. وسى 4 جاقتاعى كارتينا جەر مەن اسپان تۇتاسقانداي ايبىندى كورىنىس تانىتادى.

  بۇل جولعى ساپاردىڭ الدىندا، بەيجيڭدە جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ توپتىق ۇيرەنۋىن باسقارعاندا، باس شۋجي شي جينپيڭ ”جوعارى ساپالى دامۋ جاڭا داۋىردەگى بۇلجىماس قاعيدا“ دەپ قايتالاي باسا دارىپتەدى ٴارى ”جاڭا ساپالى وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋ _ جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ ىشكى تالابى جانە ماڭىزدى كۇش سالۋ ٴتۇيىنى“ ەكەندىگىن تەرەڭ بايىمدادى.

  ”ەرەكشەلىگى _ جاڭالىق اشۋ، تەتىگى _ ساپانىڭ جاقسى بولۋى، ٴمانى _ وزىق وندىرگىش كۇش“. جاڭا ساپالى وندىرگىش كۇشتىڭ ٴمانى بۇگىنگى تاڭداعى تيانجيننىڭ دامۋ قاجەتىنە ٴدال ۇيلەسەدى.

  باس شۋجي شي جينپيڭ تيانجيندى ”جاڭا ساپالى وندىرگىش كۇشتەردى دامىتۋدا ەرلىكپەن العا ۇمتىلىپ، شەبەرلىكپەن ٴىس تىندىرۋعا“ شابىتتاندىردى.

  تيانجين تاياۋ زامانعى جۇڭگوداعى تۇڭعىش وسى زامانعى داشۋە، تاياۋ زامانعى تۇڭعىش ۇكىمەتتىك شيپاحانا، تۇڭعىش ترامۆاي، تۇڭعىش اۆتوماتتى تەڭگە قۇيۋ زاۆودى سياقتى ”ٴجۇز تۇڭعىشتى“ جاراتتى. باس شۋجي شي جينپيڭ فيگى ماركالى ۆەلوسيپەدتى، شاعالا ماركالى قول ساعاتتى، ت. ب تىلگە تيەك ەتىپ، ولاردى ٴبىر ٴداۋىردىڭ ادامدارى تۇگەل بىلەتىندىگىن ايتتى. شۇعىلالى جالعاستىرۋ تيانجيننىڭ بۇكىل ەلدەگى وزىق جاساۋ، زەرتتەۋ ـ اشۋ بازاسى بولۋىنا نەگىز قالادى.

  ال بۇگىنگى تاڭداعى جاعدايدا بەيجيڭدە جەتىلدىرىپ، تيانجيندە ىرگە تەبۋى، بەيجيڭ _ تيانجين _ حىبەيدىڭ سايكەسە جاڭالىق اشۋى، كاسىپ سالاسى سەلبەستىگى ىشكەرىلەي ىلگەرىلەۋدە. ”كاسىپ سالاسىن كوشىرۋ، كاسىپ سالالارىنىڭ ٴبىرىن ـ ٴبىرى تولىقتاۋى، سىزدەردىڭ دامۋ كەڭىستىكتەرىڭىز بۇرىنعىدان دا زورايا ٴتۇستى“. باس شۋجي: ”بەيجيڭ _ تيانجين _ حىبەيدىڭ سايكەستى دامۋىن ىلگەرىلەتۋدىڭ تەرەڭدەۋىن، ناقتىلانۋىن ارقاۋ ەتىپ، وڭىرلەردىڭ ٴبىر تۇلعالانۋىن جانە بەيجيڭ _ تيانجين قالالارىن ٴبىر تۇلعالاندىرا دامىتۋ ٴتۇزىلىس ـ مەحانيزمىندە جاڭالىق اشۋدى ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، بەيجيڭ _ تيانجين ”قوس قالا حيكاياسىن“ ويداعىداي بايانداپ، ٴوڭىردىڭ جاڭالىق اشۋ تىزبەگىن، كاسىپ سالاسى تىزبەگىن، قامداۋ تىزبەگىن، قارجى تىزبەگىن، دارىندى تىزبەگىن ٴونىمدى ۇلاستىرۋ كەرەك“ دەپ بەتالىستى ىشكەرىلەي ايقىن كورسەتتى.

  ’”قوس قالا حيكاياسى‘ دەگەندە، مەن بەيجيڭ _ تيانجين قالالارى، چىڭدۋ _ چۇڭچيڭ قالالارى سىندى ەكى جەردى مەڭزەپ وتىرمىن. بەيجيڭ _ تيانجين قالا ارالىق پويەزىنەن ٴبىر كۇندە نەشە كەزەك بار“؟

  ”142 جۇپ“.

  ”رەليستەگى بەيجيڭ _ تيانجين _ حىبەي قالىپتاسۋ ۇستىندە“. بەيجيڭ _ تيانجين _ حىبەي بۇكىل ەلدىڭ جوعارى ساپالى دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن 3 ٴىرى ماڭىزدى قوزعاۋشى كۇش قاينارىنىڭ ٴبىرى، بەيجيڭ _ تيانجين _ حىبەيدىڭ سايكەستى دامۋىنىڭ مەملەكەت ستراتەگياسى بولعاندىعىنا 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. ”الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدە بىرگە قۇرۋدى، بىرگە يگىلىكتەنۋدى كۇشەيتىپ، قوعامدىق باسقارۋدا ٴبىر قالا اسەرىن كۇشەيتۋ كەرەك“ .”بەيجيڭمەن عىلىم ـ تەحنيكادا جاڭالىق اشۋدا سايكەسۋدى جانە كاسىپ سالاسى جۇيەسىن توعىستىرۋدى كۇشەيتىپ، الەمدىك دەڭگەيدەگى وزىق جاساۋ كاسىبى شوعىرىن كۇش بىرىكتىرە قۇرۋ كەرەك“.

  شي جينپيڭ جاڭا ٴداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەسى اياقتاۋ الدىندا تۇر. تيانجين قالاسىنىڭ نەگىزگى جاۋاپتى جولداستارى ۇنەمى ۇيرەنىپ، ۇنەمى جاڭالاپ وتىرۋ، ٴاردايىم ٴتۇسىنىپ، ٴاردايىم ىلگەرىلەۋ جاعىندا قول جەتكىزگەن تابىستارىنان مالىمەت بەردى.

  باس شۋجي شي جينپيڭ تەرەڭ تولعانىپ، الىستى ويلاپ: ”نازاريا ۇيرەنۋ ۇزدىكسىز قوردالانىپ، ۇزدىكسىز تەرەڭدەيتىن بارىس. باياندى مەحانيزمدى اقاۋسىزداندىرىپ، نەگىزگى تاقىرىپتىق تاربيەنىڭ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەپ، كەڭەيتىپ، پارتيا مۇشەلەرىن، كادرلاردى پارتيانىڭ جاسامپاز نازارياسىن ۇزدىكسىز ىشكەرىلەي ۇيرەنۋگە جەتەكتەۋ كەرەك“، ـ دەدى.

  ”اقيقات قاراپايىم بولعانىمەن، ول ناقتى ىسكەرلىكتى ٴتۇيىن ەتەدى. بۇل جولى باس شۋجي شىندىققا جۇگىنىپ، ناقتى ىستەيتىن قىزمەت ستيلىن اسقاقتاتۋدى قايتالاي باسا دارىپتەدى: ”فورماشىلدىق، تورەشىلدىك _ ٴسىڭىستى كىنارات، قاساڭ دەرت، اۋىق ـ اۋىق تۋىلىپ وتىرادى، ساقتانۋ قيىن، ۇزدىكسىز يگەرۋ، قايتا ـ قايتا يگەرۋ كەرەك“، ”پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شەشىمدەرىنىڭ، ورنالاستىرۋلارىنىڭ ناقتاپ تياناقتانۋىن بار كۇشپەن ىلگەرىلەتۋ كەرەك“.

  دامۋدى كەسكىندەدى، ٴاربىر سوزىندە حالىققا دەگەن شىنايى دا تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك جاتىر.

  ”تيانجين حالىق قالاسى ۇستانىمىن امالياتتا ايگىلەپ، حالىقتىڭ تىنىش ٴومىر، شات ـ شادىمان تىرشىلىك كەشىرۋىن قامتاماسىز ەتۋدى ماڭداي الدى ٴىرى ٴىس ەتۋى كەرەك“. جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدان بىرگە بايۋدى تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتۋگە دەيىن بارلىعىندا بۇقارا نازار اۋدارىپ وتىرعان تۇيىندەردى ارقاۋ ەتۋ كەرەك. كيىم ـ كەشەك، ازىق ـ تۇلىك، جاتىن ورىن، ٴجۇرىس ـ تۇرىس، وقۋ ـ اعارتۋ، ەمدەۋ، زەينەتكەرلىك... سىندى سان الۋان ىستەر سان مىڭ وتباسىنا سايادى، قاجىرلىلىقپەن ىستەۋدەگى، ناقتى ٴىس ىستەۋدەگى ماقسات _ ”حالىق بۇقاراسىن ۇزدىكسىز جاڭا تابىس سەزىمىنە كەنەلتۋ“.

  ۇلۋ (ايداعار) جىلى كەلۋ الدىندا تۇر، كوكىرەك تولى ۇمىتپەن الىستارعا جەتەيىك.